محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1436

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيت به دو گفت من پورسام سوار * ز تخم نريم از جهان يادگار مع النون ناگزران - ناگزير باشد [ 1 ] . مثالش انورى گويد : بيت شه ناگزرانست چو جان در بدن ملك * يا رب تو نگهدار مر اين ناگزران را نرگان - [ بفتح نون و راى مهملهء مشدد ] يعنى گدايان [ 2 ] . مثال شمس فخرى گويد : بيت از جهان برداشت آيين سؤال * كرد قارون خلق را تا نرگان نيوشيدن - يعنى شنيدن [ 3 ] مثالش معنوى گويد : بيت آن نيوشيدن كم و بيش مرا * عشوهء جان بدانديش مرا ننگين - [ به وزن رنگين ] بمعنى معيوب و زشت و صاحب عار باشد . مثالش حكيم سنائى گويد : بيت هست پاك و حلال و رنگين « 1 » روى * نه حرام و پليد و ننگين « 2 » روى نگران - [ بكسر نون و فتح كاف فارسى ] يعنى بيننده مثالش انورى فرمايد : بيت گر جهان جمله ببد گفتن من برخيزند * من و اين چشم بعبرت بجهان در نگران « 3 » و بمعنى منظر نيز آمده . * و در تحفة السعادة بمعنى متأمل و متفكر نيز آمده . نوشين - بمعنى شيرين باشد [ 4 ] . مثالش شيخ سعدى گويد :

--> ( 1 ) - اصل : ننگين . ( 2 ) - اصل رنگين . ( 3 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 1 ) بمعنى ناچار و لاعلاج ( برهان ) . ( 2 ) گدايان ناهموار و درشت . ( برهان ) . نرگان جمع نره است . رجوع به نره شود . ( 3 ) و گوش كردن و بمعنى جستن و طلبيدن و تفحص و تجسس نمودن هم آمده است . ( برهان ) . ( 4 ) و گوارا . و مخفف نيوشيدن هم هست كه گوش كردنى و شنيدنى باشد ( برهان ) .